ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
964
سفرنامه شاردن ( فارسى )
موضوع كتاب ، سال تأليف ، شهرت يا گمنامى مؤلف مورد توجّه كاتب قرار نمىگيرد . امّا در مورد خريد و فروخت نسخ خطىّ دست دوّم زيبايى خط ، ظرافت و آراستگى جدولها و حاشيهها ، تصويرها ، مينياتورها ، گل و بوتهها ، كه اگر جداگانه سفارش بدهند مزد بسيار مىطلبد مورد توجّه و ارزيابى قرار مىگيرد . براى اين كه مفهوم هزار بيت يا دو هزار مصراع نمايانتر گردد بر آنچه گفتم مىافزايم كه تورات معادل 85850 بيت دارد ، و مزد كتابت كتابى بدين حجم با احتساب مزد عادى صد و شانزده ليور مىشود ، و بر اين مبلغ بايد بهاى كاغذ و انعامى كه معمولا پس از استنساخ چنين كتاب عظيمى به كاتب داده مىشود ، افزوده گردد . كاتبان يا نسخهبرداران بيشتر در شهرهاى بزرگ سكونت اختيار مىكنند ، امّا مزدى كه از بابت كتابت مىگيرند به زحمت خرج نان آنان را كفايت مىكند . چه اگر يك كاتب چيرهدست و تندنويس از بام تا شام به نوشتن بپردازد قادر به نوشتن بيش از پانصد تا ششصد بيت نيست و مزدى كه عايدش مىشود از پانزده سو تجاوز نمىكند . به هر روى آسان مىتوان دريافت كه گرانى و كميابى كتاب تا چه اندازه مانع نشر دانش و فرهنگ مىباشد ، و چه مايه پژوهشگران و اهل تحقيق را از ادامهء مطالعه و اكتشافات علمى و فكرى بازمىدارد . اين نيز گفتنى است كه نقائص كتب خطى بسى بيشتر از آنست كه به آنها اشاره شد چه بسيارى از آنها چندان مغلوط است كه آنچه در آنها نوشته شده پريشان و آشفته و مبهم در نظر مىنمايد . اين عيبهاى بزرگ و غير قابل جبران بر اثر كم سوادى نسخهبرداران ، عدم توجّه آنان ، و خوددارى و يا سهل انگارى در تطبيق دقيق آنچه نوشتهاند با آنچه از روى آن نوشتهاند روى مىدهد . چنان كه گاهى چون معنى قسمتى از آنچه را بايد بنويسند نمىدانند بىآنكه خود بدانند مرتكب خطا مىشوند . از روى ديگر برخى كاتبان از روى كتابهايى كه غلط بسيار دارند رونويسى مىكنند ، و خود نيز بر اثر عدم توجّه و دانش كافى غلطهاى ديگرى بر آن مىافزايند كه اگر كاتبى ديگر از روى نسخه جديد نسخهبردارى كند غلطهاى تازهاى در آن راه مىيابد ، و در صورتى كه اين كار سه چهار بار تكرار شود آخرين دستنويس انباشته از غلط خواهد بود .